Süni İntellekt Enerji Şəbəkəsini Necə Səmərəli İdarə Edir? Mütəxəssis Cavabları

Süni intellekt (Sİ) son vaxtlar sürətlə artan enerji tələbatı ilə gündəmə gəlib. Xüsusilə də ən yeni generativ Sİ modellərinin hazırlanması üçün vacib olan data mərkəzlərinin yüksək elektrik enerjisi istifadəsi diqqət çəkir. Lakin bu, tək mənfi xəbər deyil. Bəzi Sİ alətləri ümumi enerji istehlakını azaltmaq və elektrik şəbəkələrini təmizləmək imkanına malikdir.

Bu sahədə ən böyük ümid verən tətbiqlərdən biri Sİ-ni enerji şəbəkəsinin idarəetmə sistemlərində istifadə etməkdir. Bu texnologiya sistemin səmərəliliyini yüksəldir, ekstremal hava şəraitinə qarşı dayanıqlığı artırır və bərpa olunan enerjinin şəbəkəyə daxil edilməsini sürətləndirir. MIT-dən Priya Donti maşın öyrənməsini elektrik şəbəkəsinin idarə edilməsinə tətbiq etmək üzərində çalışır. O, şəbəkənin niyə mütləq yaxşılaşdırılmalı olduğu barədə danışır. Donti qeyd edir ki, operatorlar hər an şəbəkəyə verilən enerji miqdarı ilə istehlak olunan enerji miqdarı arasında dəqiq tarazlığı saxlamalıdırlar. Tələb tərəfində müəyyən qeyri-müəyyənlik mövcuddur. Çünki enerji şirkətləri müştərilərdən nə qədər enerji istifadə edəcəklərini əvvəlcədən bildirmələrini tələb etmirlər, buna görə də proqnozlaşdırma işləri görülməlidir.

Təchizat tərəfində isə xərclərdə və yanacağın mövcudluğunda dəyişikliklər olur ki, bu da şəbəkə idarəçilərinin çevik olmasını tələb edir. Ən çətin məsələ bərpa olunan enerji mənbələrinin, məsələn, günəş və külək enerjisinin inteqrasiyası ilə bağlıdır. Hava şəraitindəki dəyişikliklər nəticəsində mövcud enerji miqdarına böyük təsir göstərir və bu, qeyri-müəyyənliyi artırır. Əlavə olaraq, elektrik xətlərində istilik itkiləri nəticəsində müəyyən enerji itkisi baş verir. Bütün bu mürəkkəb proseslərin daima işlədiyinə əmin olmaq üçün şəbəkənin idarə edilməsi mühüm rol oynayır. Məhz bu məqamda süni intellekt köməyə çatır.

Süni intellektin əsas faydalarından biri tarixi və real-vaxt məlumatlarının birləşməsi sayəsində bərpa olunan enerjinin müəyyən vaxtda nə qədər mövcud olacağını daha dəqiq proqnozlaşdırmaqdır. Bu proqnozlaşdırma resurslardan daha yaxşı istifadə etməyə imkan verərək, təmiz elektrik şəbəkəsinə keçidi dəstəkləyir. Sİ həmçinin operatorların tələb və təklifi ən az xərclə tarazlaşdırmaq üçün həll etməli olduqları mürəkkəb hesablamalarda yardımçı olur. Hazırda bu hesablamalar o qədər çox vaxt aparır ki, operatorlar əksər hallarda sürətli, lakin tez-tez səhv olan yaxınlaşmalardan (təxmini həllərdən) istifadə edirlər. Sİ isə daha sürətli və dəqiq təxminlər təqdim edərək, operatorların şəbəkəni vaxtında və proaktiv idarə etməsini mümkün edir. Digər tətbiqlər arasında yeni nəsil enerji şəbəkələrinin planlaşdırılması üçün böyük simulyasiya modellərinin səmərəliliyini artırmaq, həmçinin şəbəkədə anomal davranışların harda baş verəcəyini əvvəlcədən xəbər verən proqnozlaşdırıcı texniki xidmət yer alır. Bu, enerji fasilələrindən yaranan itkiləri azaldır.

Priya Donti qeyd edir ki, Sİ texnologiyaları heterogendir. Kiçik məlumatlar üzərində öyrədilmiş, xüsusi tətbiqə yönəlmiş Sİ modelləri böyük, ümumi məqsədli modellərdən xeyli az enerji sərf edir. Enerji sektorunda bu cür tətbiqə xas modellərdən istifadə etdikdə, xərc-fayda tarazlığı adətən müsbət olur, çünki bu tətbiqlər dayanıqlılığa, yəni bərpa olunan enerjinin daxil edilməsinə və dekarbonizasiyaya dəstək verir. Lakin o düşünür ki, ümumi olaraq, cəmiyyət səviyyəsində Sİ-yə yatırılan investisiyalar onun gətirəcəyi faydalarla hələlik uyğun gəlmir. Hazırda inkişaf daha çox resurs tələb edən, lakin enerji və iqlim sahəsində ən böyük faydaları verməyəcək müəyyən Sİ texnologiyalarına yönəlib.

Donti vurğulayır ki, texniki ictimaiyyət diqqətini fiziki məhdudiyyətlərə hörmət edən Sİ alqoritmlərini yaratmağa yönəltməlidir. Məsələn, bir dil modelinin kiçik səhvi insan tərəfindən düzəldilə bilirsə, elektrik şəbəkəsini idarə edərkən eyni miqyasda edilən səhv genişmiqyaslı qəzaya səbəb ola bilər. Ona görə də modelləri fərqli şəkildə qurmaq lazımdır. Bu, bizə elektrik şəbəkəsi fizikasının necə işlədiyinə dair biliklərimizdən faydalanmaq imkanı verir. Həmçinin Sİ-nin inkişafı və tətbiqi yerli ehtiyaclara uyğun şəkildə daha əlçatan və demokratik bir sistemə yönəldilməlidir.