BYD-nin Türkiyədəki 1 milyard dollarlıq zavod layihəsi ləğv edilib? Manisa investisiyası barədə şok iddia

Çinin nəhəng avtomobil istehsalçısı olan BYD şirkətinin Türkiyənin Manisa şəhərində planlaşdırdığı 1 milyard dollarlıq zavod layihəsinin ləğv olunduğuna dair ciddi iddialar yayılıb. Bu layihə son illərin ən böyük investisiya addımı hesab edilirdi. Lakin, Manisanın Yunusemre rayonundakı Akgedik bölgəsində ayrılan təxminən 1,6 milyon kvadratmetrlik nəhəng ərazidə hələ də nə şantiye qurulub, nə təməl qazılıb, nə də hər hansı bir şaquli tikinti fəaliyyətinə başlanılıb. Ərazidə heç bir fiziki işin görülməməsi diqqəti cəlb edir və layihənin gələcəyi ilə bağlı suallar doğurur.

2024-cü ildə imzalanan müqaviləyə görə, BYD şirkəti Manisada elektrikli və şarj edilə bilən hibrid avtomobil fabriki, eyni zamanda Ar-Ge (Tədqiqat və İnkişaf) mərkəzi qurmağı öhdəsinə götürmüşdü. Bu təşəbbüsə 1 milyard dollar investisiya yatırılması, illik 150 min avtomobil istehsal edilməsi və təxminən 5 min nəfər birbaşa işlə təmin edilməsi nəzərdə tutulurdu. Çin şirkəti zavodun 2026-cı ilin sonuna kimi tamamlanacağını və əsasən Avropa bazarına yönəlik ixracat bazası kimi istifadə ediləcəyini açıqlamışdı. Lakin, 2024-cü ilin iyulunda böyük təqdimatla elan edilən və dövlətin xüsusi strateji təşviq paketi ilə dəstəklənən layihənin son zamanlar ləğv edildiyi iddia olunur.

Manisa Mədəniyyət və Təbiət Varlıqlarını Qoruma və Ətraf Mühit Dərnəyinin sədri Ali Suat Ertosun, iddiaların etibarlı mənbələrə əsaslandığını bildirib. Ertosun, Çin nəhənginin Manisadakı zavod planından imtina etdiyini və rəsmi elanın 2026-cı ilin fevral və ya mart aylarında ediləcəyini gözlədiyini söyləyir. Siyasi rəhbərlik və bəzi səlahiyyətli şəxslərin layihənin mütləq həyata keçiriləcəyini söyləməsinə baxmayaraq, Ertosun tam əksini müdafiə edir. O, verdiyi məlumatda, hökumətin Çinə həddən artıq böyük güzəştlər etdiyini və bunun da Türkiyə ilə Çin arasındakı 41 milyard dollarlıq cari ticarət kəsiri müqabilində edildiyini güman etdiyini qeyd edib. Ertosun, hətta Manisadakı ən yüksək səviyyəli rəsmilərlə danışdığını və onların da arxa planda layihənin reallaşmayacağını təsdiqlədiyini bildirir. "Bu investisiya reallaşmayacaq," deyən dərnək sədri rəsmi açıqlamanı gözlədiklərini vurğulayıb.

Ertosun həmçinin zavodun tikiləcəyi ərazinin Manisanın ən məhsuldar kənd təsərrüfatı sahəsi olan Karaali olduğunu xatırladaraq, bu qədər böyük bir müddət ərzində tək bir tikinti işinin belə görülməməsini tənqid edir. O, 12 min işçinin işləyəcəyi deyilən zavodun hələ də başlamaması, gələcək Çinli işçilərin sayının və orada yaradıla biləcək "koloniyanın" qeyri-müəyyənliyini şübhə altına alıb. Əlavə olaraq, Təşkilatlanmış Sənaye Bölgəsinin (OSB) əvvəllər heç bir işçi üçün yaşayış binaları (loqman) tikmədiyi halda, 2024-cü ildə, BYD-nin investisiya qərarından sonra qaydaları dəyişərək loqman tikintisinə başlamasını irəli sürür. Ertosun bu addımın yalnız BYD və Çinli işçilər üçün atıldığını iddia edərək, digər şəhərlərdəki (Qaziantep, Antalya, Sakarya) OSB-lərin niyə eyni şeyi etmədiyinin araşdırılması lazım olduğunu bildirib. Bütün bu narahatlıqların fonunda, BYD-nin qurulması üçün nəzərdə tutulan sahə üçün keçirilən elektron infrastruktur tenderinin də ləğv edildiyi irəli sürülüb.